Untitled 1

Τα Ιωάννινα είναι απόλυτα ταυτισμένα με τους αδερφούς Ζωσιμάδες. Όλα σήμερα τους θυμίζουν. Η σκιά τους εξακολουθεί να πλανάται πάνω από την ηπειρωτική πρωτεύουσα. Το όνομά τους φέρουν σχολεία και γηροκομεία,

ακαδημίες, βιβλιοθήκες, ακόμη και το εθνικό στάδιο της πόλης ονομάζεται “Οι Ζωσιμάδες”.
Ομώνυμοι σύλλογοι και σωματεία διαγωνίζονται για τη διατήρηση της μνήμης τους, συνέδρια διοργανώνονται, εκθέσεις παρουσιάζονται, βιβλία για τη ζωή και το έργο τους συνεχίζουν να εκδίδονται. Το κληροδότημά τους είναι στο επίκεντρο των συζητήσεων και μνημόσυνα τελούνται στη μνήμη τους κάθε χρόνο στα Γιάννενα και στο Γραμμένο. Προτομές τους έχουν τοποθετηθεί μπροστά

από τα εκπαιδευτήρια που αυτοί ίδρυσαν και κεντρικοί δρόμοι φέρουν το όνομά τους. Η γενέτειρά τους συνεχίζει να απολαμβάνει τις αγαθοποιούς ευεργεσίες τους και σήμερα.
Για τα Γιάννενα, αλλά και την Ήπειρο, οι αδερφοί Ζωσιμάδες είναι οι “μέγιστοι εθνικοί ευεργέτες”. Ήταν έξι αδέρφια, οι Ιωάννης, Αναστάσιος, Νικόλαος, Θεοδόσιος, Ζώης, Μιχαήλ, και τρεις αδερφές, οι Αλεξάνδρα, Ζωίτσα, Αγγελική. Πατέρας τους ο εύπορος πραματευτής Χατζή Παναγιώτης Ζωσιμάς, από το Γραμμένο των Ιωαννίνων και μητέρα τους η γιαννιώτισσα αρχοντοπούλα Μαργαρίτα Τσουκαλά. Γεννήθηκαν όλοι τους στα Γιάννενα ανάμεσα στα 1754 και 1762.
Εδώ διδάχτηκαν τα πρώτα τους γράμματα και πιθανόν θήτευσαν στη Μπαλαναία Σχολή Ιωαννίνων, αν και μάλλον στερούνταν ανώτερης μόρφωσης, όπως δείχνουν σωζόμενες επιστολές τους. Πολύ νωρίς ακολούθησαν την οικογενειακή παράδοση και ξενιτεύτηκαν, στη μεν Νίζνα της τότε Ρωσίας οι Ιωάννης (πέθανε εκεί νεότατος σε ηλικία 19 χρόνων), Αναστάσιος και Ζώης, στο δε Λιβόρνο της Ιταλίας οι Θεοδόσιος, Νικόλαος και Μιχαήλ. Επιδόθηκαν με ζήλο στο εμπόριο, συγκεντρώνοντας στη Ρωσία εμπορεύματα από την Κίνα και την Ανατολή, τα οποία εξήγαγαν στο Λιβόρνο, όπου τα αντάλλασσαν με δυτικά προϊόντα, κυρίως βαρύτιμα μεταξωτά υφάσματα.
Έτσι πολύ σύντομα απέκτησαν τεράστια περιουσία. Γύρω στο 1790 καλείται στη Νίζνα από το Λιβόρνο ο Νικόλαος και λίγο αργότερα εγκαθίσταται στη Μόσχα ο Ζώης. Το 1796 πηγαίνει στη ρωσική πρωτεύουσα και ο Θεοδόσιος για να επισκεφτεί τα αδέρφια του, όμως πεθαίνει ξαφνικά σε ηλικία 36 ετών, άγαμος και άτεκνος, «...ζήσας ευπρεπώς, εντίμως, σεμνώς και ενδόξως».
Οι υπόλοιποι τέσσερις εναπομείναντες ακολουθώντας το παράδειγμά του συμφωνούν και αποφασίζουν να παραμείνουν όλοι τους άγαμοι ώστε να διαθέσουν απερίσπαστοι από τις οικογενειακές υποχρεώσεις, ό,τι με το εμπόριο απέκτησαν «...εις φωτισμόν και παρηγορίαν της θλιβομένης πατρίδος». Στα 1809 πεθαίνει στο Λιβόρνο, σε ηλικία 43 ετών, και ο Μιχαήλ, Επίτροπος επί σειρά ετών του Ελληνοσχολείου της Κοινότητας και Πρόξενος της Ιόνιας Πολιτείας στην ίδια πόλη.
Στον τάφο του γράφτηκε επίγραμμα του Αδαμάντιου Κοραή. Τότε τα τρία πλέον αδέρφια αρχίζουν μία πρωτοφανή εθνικοφωτιστική δραστηριότητα ενισχύοντας τα ελληνικά σχολεία και ιδίως εκδίδοντας κάθε είδους ελληνικά βιβλία, τα οποία μαζί με εκείνα του Κοραή, που είχαν επίσης χρηματοδοτήσει, θα φτάσουν συνολικά σχεδόν τα εκατό, και θα αποσταλούν κατά χιλιάδες δωρεάν στα πέρατα του ελληνισμού για τη μόρφωση των «...ελλήνων νεανίσκων».
Παράλληλα στα Γιάννενα οι τρεις αδερφές τους και κυρίως η Ζωίτσα βοηθούν τους έχοντες ανάγκη με κάθε τρόπο, έτσι ώστε το πατρικό τους σπίτι κατά τις παραμονές ιδίως των μεγάλων θρησκευτικών εορτών να παρουσιάζει όψη φιλανθρωπικού καταστήματος. Συγχρόνως καταθέτουν σε ρωσική τράπεζα 60.000 ρούβλια υπέρ της Μπαλαναίας Σχολής Ιωαννίνων, την οποία στο μεταξύ προικίζουν με πλούσια βιβλιοθήκη και άλλα εποπτικά όργανα. Το 1827 πεθαίνει στη Μόσχα, σε ηλικία 64 ετών ο Ζώης, και τον επόμενο χρόνο ο Αναστάσιος στη Νίζνα, μετά τον θάνατο των οποίων ο μόνος πλέον επιζών Νικόλαος συνέχισε με μεγαλύτερο ακόμη πάθος τις δωρεές προς «...την πατρώα γη».
Τον επόμενο χρόνο ο εθνικός κυβερνήτης της Ελλάδας Ιωάννης Καποδίστριας του στέλνει από την Αίγινα ευχαριστήριο γράμμα εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη του Έθνους για την αποστολή βιβλίων που προορίζονταν «...προς την Χριστιανικήν και Επιστημονικήν εκπαίδευσιν της ελληνικής νεολαίας». Την ίδια εποχή ο Νικόλαος εγκαταλείπει τη Μόσχα και επιστρέφει στην αγαπημένη του Νίζνα, όπου παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του. Από την πόλη αυτή θα κατευθύνει την καταιγίδα των αγαθοεργιών της ‘‘Ζωσιμαίας Αδελφότητας’’ προς τη γενέτειρα πόλη, τα Γιάννενα. Ο Νικόλαος Ζωσιμάς πέθανε τελευταίος, σε ηλικία 83 ετών, μετά μακρά και επώδυνη αρρώστια. Καθώς και οι έξι αδερφοί παρέμειναν άγαμοι, το όνομα των Ζωσιμάδων έσβησε.
Οι ευεργεσίες και δωρεές των άξιων αυτών τέκνων της Ηπείρου είναι αμέτρητες. Στα Γιάννενα η Ζωσιμαία Αδελφότητα, ανοικοδόμησε εκ βάθρων και τις πέντε ενοριακές εκκλησίες των Ιωαννίνων που είχαν καταστραφεί κατά την πυρκαγιά του 1820, ανήγειρε πρότυπο γηροκομείο και νοσοκομείο, ίδρυσε και προίκισε «...στο διηνεκές» την περίφημη Ζωσιμαία Σχολή, χορήγησε υποτροφίες σε άπορους μαθητές, βοήθησε φτωχούς, ορφανά και χήρες, άρρωστους, αδύνατους και φυλακισμένους, δώρισε το 25% των μετοχών της Εθνικής Τράπεζας στην πόλη, ανοικοδόμησε το μοναστήρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα στο Νησί των Ιωαννίνων, χορήγησε μεγάλα ποσά σε όλα τα ευαγή ιδρύματα των Ιωαννίνων προίκησε πλήθος απόρων κοριτσιών των Ιωαννίνων και του Γραμμένου κ.ά.
Εκτός της ιδιαίτερης πατρίδας τους έκαναν ηγεμονικές δωρεές στα νοσοκομεία, ορφανοτροφεία και φτωχοκομεία της Μόσχας και της Νίζνας, όπου ανήγειραν επίσης το ναό του Ιωάννη του Πρόδρομου και σειρά κοινωφελών κτιρίων και ενίσχυσαν οικονομικά τη Γραικική Κοινότητα της ίδιας πόλης. Επίσης ευεργέτησαν το Ορφανοτροφείο και το Ελληνικό Σχολείο της Πάτμου, δώρισαν στην Ελλάδα την περίφημη νομισματική συλλογή τους, κ.ά. Αντάξια της μεγάλης προσφοράς των Ζωσιμάδων ήταν και η αναγνώριση του έργου τους.
Είχαν οι Ζωσιμάδες την τύχη και τη χαρά να τιμηθούν πλουσιοπάροχα όταν βρίσκονταν στη ζωή. Και όταν μετά το θάνατο του Νικολάου, εξέλιπε και ο τελευταίος της Ζωσιμαίας Αδελφότητας, τα ονόματά τους δεν χάθηκαν. Γράφτηκαν με χρυσά γράμματα, από την πρώτη στιγμή, στην ιστορία του Έθνους, και ιδιαίτερα της πόλης των Ιωαννίνων, πρώτοι μεταξύ των πρώτων ανάμεσα στους μεγάλους άντρες που ευεργέτησαν την πίστη και την πατρίδα.